نویسنده: امير علي اشراقي
در اين ميان سفرهاي اردوغان و عبدالله گل به خاورميانه عربي، پاكستان و ايران نشان از اين دارد كه آنكارا «گرايش به شرق» را سرلوحه سياست خويش قرار داده است. این هفته تهران در حالي براي پذيرايي از چهره محبوب تركيه آغوش می گشاید كه سياست كهنه «غرب محوري» آنكارا رنگ باخته است. برهمين اساس اغلب رسانههاي تركيه در توصيف ديدار اردوغان از تهران، اين نشست را مقدمه ظهور ائتلاف قدرتهاي شرق خواندهاند. محافل سياسي تركيه بر اين باورند كه به واسطه تعصبات مذهبي اروپاي مسيحي و مرزبندي ايدئولوژيك رهبراني مثل ساركوزي و مركل، آنكارا راه خويش را به سوي شرق گشوده است. اكنون حدود نيم قرن از درخواست تركيه براي ورود به بازار مشترك و اتحاديه اروپا ميگذرد و اتحاديه اروپا پس از اين سالها در اقدامي تحقيرآميز به جاي عضويت دائم، به تركيه پيشنهاد «عضويت افتخاري» داده است. در اين فضا است كه دولت رجب طيب اردوغان تركيه در اقدامي هوشمندانه تصميم گرفت تا حوزه حضور و نفوذ خود را در شرق گسترش دهد. در حال حاضر تركيه توانسته است اعتماد كشورهاي بزرگ خاورميانه مثل ايران، عربستان و سوريه را جلب كند و حتي به عنوان ميانجي در مناقشات خاورميانه مطرح شود. با تشويقهاي تهران و جهان اسلام روابط پرتنش تركيه با همسايگان شرقيش در حال بهبود است. امروز رهبران جهان اسلام به واسطه خط مشي آنكارا بويژه در قبال فلسطين احترام قابل توجهي نسبت به تركيه قائل هستند.
اردوغان اخيراً راهبرد دولت خود را اينچنين بيان كرد «دولت وي تلاش براي دستيابي به عضويت اتحاديه اروپا را ادامه خواهد داد. ولي ديگر به عنوان يك عنصر بياستفاده و محتاج عمل نخواهد كرد و نقش خود را به عنوان چهارراه اتصال شرق و غرب به خوبي ايفا خواهد نمود.» اين استراتژي تركيه كه كساني چون احمد داوود اوغلو طراح آن هستند كارساز شده است. رويكرد گرايش به شرق كابينه اردوغان حتي موجب شده آنكارا اختلافهاي ديرين با سوريه و عراق بر سر شورشيان پ.ك.ك را حل كند.
اردوغان در سفر به اسلام آباد و تهران اميدوار است همپاي مراودات سياسي همكاريهاي تجاري و اقتصادي تركيه با كشورهاي حاشيه خليجفارس و درياي عمان را افزايش دهد، در مسئله قفقاز دولت تركيه پيمان صلحي با ارمنستان امضا كرد. تا به يك قرن مناقشه با اين كشور خاتمه دهد. اما براي تثبيت اين صلح، آنكارا نيازمند همراهي دولتهايي مثل ايران و روسيه است كه از نفوذ عميق در قفقاز برخوردارند. به نوشته رسانههاي آنكارا اردوغان تنها ميهمان بلندپايه است كه تهران تلاشهاي او براي حل سوءتفاهم ايران و غرب را به ديده خيرخواهي مينگرد. آنها معتقدند اردوغان در اين سفر نيز سعي خواهد كرد نقش ميانجي ميان ايران و غرب را ايفا كند.
تهران استقبال گرم از اردوغان خواهد داشت به اين سبب كه وي پس از تهاجم خونين نظامي رژيم صهيونيستي به نوار غزه، روابط طولاني مدت تركيه و رژيم صهيونيستي را به چالش كشيد. اردوغان دريافته ادامه شهركسازيها و سياستهاي جنگطلبانه تلآويو بر پيكره جهان اسلام لطمه سنگین وارد كرده و دولت نتانياهو هيچ تمايلي براي تغيير استراتژي خود ندارد.
بدون شك اروپا و غرب سياست گرايش به شرق اردوغان را با نگراني دنبال خواهد كرد. غرب نگران آن است كه اتحاد تركيه با كشورهاي منطقه مسلمانان را بيش از پيش قدرتمند كند و به موقعيت خاورميانهاي آن صدمه بزند. از طرفي جناح افراطي اروپا بر اين باور است كه قدرتمند شدن تركيه اسلام گرا در منطقه خاورميانه ماهيت سكولاري حكومت تركيه برای همیشه تغییر خواهد داد.
