Islam Times 7 Dec 2011 092011000000Wed, 07 Dec 2011 09:09:06 -0500 9:09 https://www.islamtimes.org/az/news/120193/iran-embarqolardan-yayınma-variantlarına-malikdir -------------------------------------------------- Title : İran embarqolardan yayınma variantlarına malikdir -------------------------------------------------- IslamTimes - Amerikada analitik-araşdırma mərkəzlərindən biri Qərb dövlətlərinin İran Mərkəzi Bankı və nefti üzərində sanksiyalarının təsirini araşdırıb. Text : Vaşinqton Analitik-Araşdırma Mərkəzinin İran Mərkəzi Bankı və İran nefti zərində embarqo barədə məlumatı Mərkəz yazıb ki, İranın bu sanksiyalardan yayınma seimləri kifayət qədərdir. Bundan əlavə sanksiyalar neftdən gələn gəlirin artımını tən illərdə dayandıra bilməyib. Vaşinqton mərkəzinin nəşr etdiyi məqalə Patrik Klausun və Simon Hendersonun qələmindən ıxıb. Məqalə İran Mərkəzi Bankı zərində sanksiyalara həsr olunub. Məqalədə bildirilir ki, bu sanksiyalardan dəyəcək zərərdən Avropa yayına bilməyəcək. Məqalədə İran Mərkəzi Bankına tətbiq olunan sanksiyaların dnya neft bazarına da təsirsiz tşməyəcəyi qeyd olunur. Amerika konqresi İran Mərkəzi Bankına sanksiyanı araşdırır Bu gnə qədər bir neə lkə İran Mərkəzi Bankı ilə əməliyyatları məhdudlaşdırıb. 19 noyabrda Kanada və Britaniya elan etdi ki, İranın Mərkəzi Bankı və digər bankları ilə əməliyyatlar dayandırılır. Bu qərar səbəb oldu ki, İran xalqı İngiltərə səfirliyinə sərt etiraz bildirsin. Eləcə də həmin tarixdə ABŞ dvləti Patriot layihəsinin 311-ci bəndinə işarə ilə xəbərdarlıq etdi ki, İran irkli pulların yuyulması evrəsinə daxildir. Beləcə btn İran bankları, o cmlədən Mərkəzi Bankla əlaqələrin təhlkəsi nə əkildi. Bundan əlavə konqresə mvzunu araşdırmaq tapşırıldı. Hələ ki, banklara qarşı sanksiyalardan ABŞ və Qərb dvlətlərinə dəyəcək zərər məyyənləşdirilməyib. İran Mərkəzi Bankına qarşı sanksiyalarda məqsəd guya İranın nvə proqramını əngəlləməkdir - İxrac yox, gəlirlərə sanksiya İran Mərkəzi Bankına qarşı sanksiya İranın nvə proqramını dayandırmaq məqsədi daşıyır. Sanksiyalar iki halda bu məqsədə kmək edə bilər: 1. Bu yolla İran rəsmilərini qorxutmaq istəyirlər. Əgər İran əmin olsa ki, onun nvə proqramını əngəlləmək n Qərb hər yola gedəcək, olsun ki, nvə proqramlarını dayandırsın. Əslində bu lkə 2003-2004-c illərdə məyyən nvə proqramlarını dayandırıb. Sanksiyalar belə bir təhlkə də yaradır ki, Tehran qəti şəkildə nvə silahı əldə etmək qərarına gəlsin. 2. İkinci yol İranın gəlirlərini azaltmaqdır. Əgər İranın xarici dvriyyədən gəlirləri azalsa, Tehran rəsmilərinin nvə proqramı barədə yeni qərarlar ıxarması mmkndr. Belə bir ehtimal da var ki, gəlirlərin azalması nvə sahəsində inkişafı əngəlləsin. Şbhəsiz ki, Tehran nvə proqramını davam etdirmək n başqa xərcləri azaldacaq. Hər halda nvə xərcləri İranın btn xərcləri mqabilində o qədər də byk deyil. Sanksiyaların məqsədi ixracı dayandırmaq yox, İranı gəlirlərdən məhrum etməkdir İran Mərkəzi Bankına qarşı sanksiyalar neft ixracını azalda bilər. Amma sanksiyanı tətbiq edənlərin məqsədi bu deyil. Axı ixracın azalması sanksiyanı tətbiq edənlərə nə fayda verə bilər? Olsun ki, ixracın kəsilməsi gəlirləri azaltsın. Amma Vaşinqton və mttəfiqləri bilməlidirlər ki, məqsəd ixracı dayandırmaq yox, gəlirləri azaltmaqdır. ABŞ və mttəfiqləri neft vasitəsi ilə İranın gəlirlərini azaltmaq yolunu tutub Gəlirləri tamamilə kəsməkdən ncə onları azaltmaq lazım gələcək. ABŞ əvvəllər dnya bazarında neftin qiymətini azaltmaqla məqsədə atmayıb. Amma İranın btn ixracını dayandırmaq zərində plan cızılır. Demək, İran Mərkəzi Bankına qarşı sanksiyalar gəlirləri azaltmaq n bir vasitədir. ABŞ və onun mttəfiqləri İranın neftdən gələn gəlirini təkbaşına azalda bilməzlər. Amma Mərkəzi Banka sanksiyalar tətbiq etməklə İranı aşağı qiymətə neft satmağa vadar etmək olar. Şbhəsiz ki, bu zaman mştərilər nefti aşağı qiymətinə grə alacaq. Bu şəraitdə Tehran məcbur olacaq ki, ətin yollarla da olsa, neft ixracını davam etdirsin. Mərkəzi Banka sanksiya tətbiq olunsa, İran in banklarına z tuta bilər Belə grnr ki, Tehran sanksiyaların neft gəlirini azaldacağını grr. İran rəsmiləri elan ediblər ki, zəruri şəraitdə btn alış-verişi qızılla aparacaqlar. Bu addım yanlış addımdır. İran bu addımdan zərər grə bilər. Amma bu fikir bir daha təsdiqləyir ki, İran təslim olmaq fikrində deyil. Şbhəsiz ki, İran Mərkəzi Bankı dost lkələrin bankları vasitəsi ilə əməliyyatları davam etdirəcək. in bankları vasitəsi ilə Yuan pul vahidi əməliyyatlara daxil ola bilər. Neft zərində sanksiyalar bu gnədək İranın gəlirlərini azaltmayıb, bundan sonra da mid verici deyil Bu gnə qədər İran neft və qaz ehtiyatları lkə daxilində mamilə olunub. İran dnyada neft ehtiyatlarına grə 4-c, qaz ehtiyatlarına grə 2-ci lkədir. Amma Tehran bu ehtiyatlardan tam şəkildə istifadə etmək istəmir. Bununla belə neft istehlakı artır. İranın daxilində neftdən istifadə bykdr. Amma belə bir həqiqət var ki, neftdən gələn gəlirlər artmaqdadır. ABŞ enerji nazirliyinin hesabatından grnr ki, İran tən il neftdən 73 milyard dollar gəlir əldə edib. Ehtimal olunur ki, bu il gəlir 96 milyarda atacaq. Bu gəlir OPEK zvləri arasında yalnız Ərəbistanın gəlirindən azdır. - İran Mərkəzi Bankına qarşı sanksiyaların dnya neft bazarına təsiri Fransa prezidenti Sarkozinin dnya maliyyə sistemi n yaratdığı problem olduqca təhlkəlidir. Fransa bunu gizlətməyə alışır. Amma nəticələr btn lkələrin iqtisadiyyatını hədələyir. Bu səbəbdən də Mərkəzi Banka qarşı sanksiyaların neftin qiymətinə təsir edib-etməyəcəyi sual altındadır. Bu sanksiyalar nə qədər uzanmalıdır ki, İran təslim olsun? İran neft ixracını azaltsa, dnya neft bazarı bhran yaşayacaq. İrana qarşı sanksiyalarda Ərəbistanın ndə getməsi ona baha başa gələcək. Ərəbistanın neft siyasəti budur ki, neft bazarı daim sabit qalsın. Amma sanksiyalar bu sabitliyi pozacaq. Riyaz bu fikirdədir ki, ABŞ-ın Yaxın Şərqdə inqilab layihələri səhv addımdır. Ərəbistan yaxşı bilir ki, ABŞ həm də neft zərində nəzarət n vuruşur. İrana qarşı sanksiyalar neftin qiymətini sırayışla artıracaq Bu il neftin qiyməti 2008-ci ildəkindən yuxarı olub. İl boyu ilk dəfə bir barel neft 100 dollardan baha satılıb. tən 147 ildə neftin qiyməti sırayışla artıb. Bu artımın səbəblərindən biri də Liviya və Suriya kimi lkələrdən xam neftin ixracıdır. Qiymətlərin artımı neft alan lkələrdə ciddi qorxu yaradıb. Siyasətiləri bu da narahat edir ki, İrana qarşı sanksiyalar neftin qiymətini sırayışla artıra. Amma İrana qarşı sanksiyalar beynəlxalq səviyyədə razılaşdırılmalıdır. Yalnız mumi razılıq şəraitində faciəli bhranın qarşısı alına bilər. İrana qarşı sanksiyalarda ilk addım neft alan lkələri inandırmaqdır İlk ncə sanksiyalardan qabaq neft alan lkələrə zəmanət verilməlidir. tən il İran neftinin 72 faizini in, Yaponiya, Hindistan, İtaliya və Cənubi Koreya alıb. İrana qarşı sanksiyaların ikili təsiri Başqa bir həssas nqtə budur ki, İran sanksiyalara necə cavab verəcək. Əvvəllər İran bəyan edib ki, onun neft ixracı əngəllənsə başqa lkələr də neft sata bilməyəcək. Dnya neft mamilələrinin 40 faizi strateji Hrmz boğazından reallaşır. Əsas mvzulardan biri bu sanksiyaların nə qədər uzanacağıdır. Başqa bir sual da qalır ki, sanksiyalar hansı həddə təsirli olacaq. mumiyyətlə mvcud sanksiyalar İranın nvə proqramlarını əngəlləyib Tehranı mzakirələrə vadar edə biləcəkmi? Aydın olan budur ki, hazırda Vaşinqtonda İrana sanksiyalar yox, daha mumi mvzular araşdırılır. Patrik Klausun Vaşinqton Araşdırma Mərkəzinin rəisidir. Simon Henderson isə Vaşinqton Araşdırma Mərkəzinin Fars krfəzi zrə şbə mdiridir. "IslamTimes" -Tərcmə şəbəsi